De pijnstillers van niveau 1

Laten we het nu hebben over paracetamol, aspirine en de niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID). Deze drie moleculen worden onder zeer veel verschillende namen verkocht en sommige zijn in de apotheek zonder voorschrift te verkrijgen.

Een gemeenschappelijke doelstelling: de inhibitie van de synthese van de prostaglandinen (Fig. 1)
 
De prostaglandinen zijn mediatoren van koorts, pijn en ontsteking. Zoals te zien is op de video en onderstaande figuur worden de prostaglandinen in verschillende stappen gevormd.
De eerste stap is de omvorming van de fosfolipiden uit de celmembranen naar arachidonzuur. In de tweede stap wordt het arachidonzuur omgevormd tot prostaglandine G2 (PGG2) dankzij het enzym cyclo-oxygenase. Vervolgens ondergaat het PGG2 de werking van het enzym peroxidase en wordt het PGH2. Uit het PGH2 worden die moleculen gevormd waarvan we de vorming willen verhinderen. Dit proces waarbij de prostaglandinen worden gevormd, is hetzelfde in het hele lichaam.

De twee enzymen ‘cyclo-oxygenase’ en ‘peroxidase” behoren mogelijk tot dezelfde molecule die men COX-2 noemt. Er bestaat ook een COX-1 met dezelfde structuur : het produceert een prostaglandine dat de maagwand beschermt.

(Figuur 1. De vorming van de prostaglandines)

Paracetamol

Het is een geneesmiddel met een goede risico-baten verhouding. Er is een belangrijke voorzorgsmaatregel geldig voor alle patiënten, namelijk de maximale dosis van 3g per dag bij volwassenen en van 40 mg/kg per dag bij kinderen niet overschrijden om geen toxische concentraties van het geneesmiddel in het bloed te bereiken die gevaarlijk zijn voor de lever. (Bij hevige pijn mag men gaan tot 4 g per dag gedurende maximaal 4 weken bij volwassenen of 60 mg/kg per dag bij kinderen).
Om deze reden moet u ook de aanbevolen tijd tussen 2 innamen respecteren: bij volwassenen moet men 4 uur wachten na een inname van 500 mg en 6 uur na de inname van een gram alvorens het geneesmiddel opnieuw in te nemen; bij kinderen moeten de doses over een periode van 24 uur worden verdeeld, wat neerkomt op een inname van 10 mg/kg elke 6 uur.

De andere voorzorgsmaatregelen hebben betrekking op bijzondere patiënten. U kunt ze in de bijsluiter van het geneesmiddel terugvinden.

Aspirine

Aspirine is in feite de allereerste gekende NSAID. Hij remt al na één enkele toediening de COX-1 en COX-2 op irreversibele wijze door inhibitie van het cyclo-oxygenase.
 
De inhibitie van de COX-1 verklaart waarom aspirine een irritatie  van de maag kan veroorzaken.

De inhibitie van de COX-2 veroorzaakt effecten die afhankelijk zijn van de toegediende dosis:

• bij lage dosis (75 tot 200 mg) inhibeert aspirine de bloedplaatjesaggregatie. Deze laatste behoren tot een complex stelsel dat elke bloeding doet stoppen. Met andere woorden, de langdurige inhibitie van de bloedplaatjes veroorzaakt het risico op bloeding, bijvoorbeeld ter hoogte van de maag of bij het trekken van een tand. Daarom moet de inname van aspirine 7 dagen vóór elke heelkundige ingreep worden stopgezet.
• bij een dosis van 2 tot 3 g/dag bij volwassenen heeft men ook een werking tegen koorts en pijn.  
• bij een hogere dosis treedt een ontstekingsremmende werking op.

 De toediening van aspirine is gecontra-indiceerd tijdens het derde trimester van de zwangerschap, bij een maagzweer en bij astmapatiënten. Ze moet worden beperkt bij kinderen jonger dan 12 jaar met een virale infectie als een andere behandeling onvoldoende blijkt.

De niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID)

Ze inhiberen de COX-1 en COX-2 door het cyclo-oxygenase te inhiberen, maar dit gebeurt op een reversibele manier waardoor ze gemakkelijker te gebruiken zijn.

Ongeacht de gebruikte dosis oefenen ze hun vier werkingen uit: tegen ontsteking, tegen pijn, tegen koorts en tegen de bloedplaatjesaggregatie.

Het is ook aanbevolen om altijd de laagste doeltreffende dosis voor te schrijven, om het gebruik van de NSAID te beperken tot situaties waarin een ontsteking moet worden behandeld en om zoveel mogelijk een langdurige toediening te proberen vermijden.

Vergelijking met pijnstillers van niveau 1

Conclusie: paracetamol werkt anders dan aspirine en de NSAID.

In de strijd tegen pijn en koorts is paracetamol even doeltreffend als aspirine en wordt hij over het algemeen beter verdragen. Tegen de ontsteking zijn de andere NSAID krachtiger.

Als antiaggregans wordt aspirine als eerste keuze behandeling beschouwd bij de preventie van cardiovasculaire ziekten.

Paracetamol kan vermijden dat de NSAID chronisch worden gebruikt.
In het algemeen zal een behandeling met pijnstillers zo kort mogelijk zijn en de duur ervan aangepast aan deze van de symptomatologie.